वसंतराव नाईक
मा. ए. बी. धुळाज (भा. प्र. से.)
सचिव, इतर मागास बहुजन कल्याण विभाग, महाराष्ट्र शासन
शिक्षण ही केवळ पदवी मिळविण्याची प्रक्रिया नाही, तर ती व्यक्तीच्या आयुष्यात आत्मविश्वास, संधी आणि सामाजिक परिवर्तनाची नवी पहाट निर्माण करणारी शक्ती आहे. ज्ञानाच्या प्रकाशातूनच सामाजिक समता, आर्थिक स्वावलंबन आणि बौद्धिक सबलीकरणाचा भक्कम पाया घडतो. समाजातील वंचित, उपेक्षित आणि मागास घटकांना प्रगतीच्या मुख्य प्रवाहात आणण्याचे सामर्थ्य शिक्षणात आहे, आणि हाच परिवर्तनाचा दीप प्रज्वलित करण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाचा इतर मागास व बहुजन कल्याण विभाग सातत्याने कार्यरत आहे.
या विभागाअंतर्गत विमुक्त जाती (VJ-A), भटक्या जमाती ब, क व ड (NT-B, NT-C व NT-D) नॉन क्रिमीलेअर प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण उन्नतीसाठी स्थापन झालेली वसंतराव नाईक संशोधन व प्रशिक्षण संस्था, नागपूर (वनार्टी) आज परिवर्तनाचे प्रभावी व्यासपीठ ठरत आहे. ‘वनार्टी’ने हजारो नव्हे तर लाखो विद्यार्थ्यांच्या आयुष्यात आशेची ज्योत प्रज्वलित केली आहे. ग्रामीण भागातील तसेच सामाजिकदृष्ट्या वंचित घटकांतील विद्यार्थ्यांना नवे ध्येय, नवी दिशा आणि नवसंजीवनी देण्याचे कार्य या संस्थेने हाती घेतले आहे. अनेक विद्यार्थ्यांसाठी स्पर्धा परीक्षा हे एक दूरचे स्वप्न वाटत होते; मात्र ‘वनार्टी’च्या माध्यमातून ते स्वप्न आता वास्तवात उतरण्याच्या दिशेने वाटचाल करत आहे. स्पर्धा परीक्षांसाठी मोफत प्रशिक्षण, निवास व भोजन व्यवस्था यासाठी विद्यावेतन, ऑनलाईन प्रशिक्षणासाठी डिजिटल टॅबलेट, इंटरनेट सुविधा आणि दर्जेदार अभ्यास साहित्य अशा सर्वसमावेशक सुविधा विद्यार्थ्यांना उपलब्ध करून देण्यात येत आहेत.
‘वनार्टी’ ही केवळ एक संस्था नाही, तर विमुक्त जाती आणि भटक्या जमातीतील विद्यार्थ्यांच्या स्वप्नांना वास्तवात उतरविणारे सक्षम व्यासपीठ आहे. ज्ञान, संधी आणि मार्गदर्शन यांचा संगम घडवून ही संस्था अनेक तरुणांच्या आयुष्यात परिवर्तन घडवत आहे. महानायक वसंतराव नाईक यांच्या दूरदृष्टीपूर्ण विचारांचा प्रकाश आजही समाजाच्या प्रगतीला दिशा देत आहे. शेतकरी, कष्टकरी आणि बहुजन समाजाच्या जीवनात स्वाभिमान, शिक्षण आणि समृद्धी फुलावी, हा त्यांचा ध्यास होता. त्याच विचारांना प्रेरणास्थानी ठेवून ‘वनार्टी’ आज प्रशिक्षण व संशोधनाच्या माध्यमातून नव्या संधींचे द्वार उघडत आहे. ज्ञानाचा प्रकाशच खऱ्या अर्थाने समाजपरिवर्तन घडवतो, या ठाम विश्वासाने ‘वनार्टी’ बहुजन समाजासाठी प्रेरणेचा दीपस्तंभ बनून उभी आहे.
मा. प्रशांत वावगे
व्यवस्थापकीय संचालक
वसंतराव नाईक संशोधन व प्रशिक्षण संस्था, नागपूर (वनार्टी)
‘वनार्टी’ ही केवळ एक शैक्षणिक संस्था नाही; ती सामाजिक प्रबोधन, वैचारिक जागृती आणि आत्मनिर्भरतेची व्यापक चळवळ आहे. शिक्षणाच्या माध्यमातून वंचित, उपेक्षित आणि सामाजिकदृष्ट्या मागास घटकांना मुख्य प्रवाहात आणण्याचा ध्यास घेऊन कार्य करणारी ही संस्था आज परिवर्तनाचे प्रभावी व्यासपीठ बनली आहे. विमुक्त जाती (VJ-A), भटक्या जमाती ब, क व ड (NT-B, NT-C व NT-D) नॉन क्रिमीलेअर प्रवर्गातील विद्यार्थ्यांसाठी ज्ञान, संधी आणि समतेचे दालन उघडत सामाजिक न्यायाच्या दिशेने ठोस पावले उचलण्याचे कार्य ‘वनार्टी’ सातत्याने करत आहे.
महाराष्ट्र शासनाच्या इतर मागास व बहुजन कल्याण विभागाअंतर्गत कार्यरत असलेली वसंतराव नाईक संशोधन व प्रशिक्षण संस्था, नागपूर (वनार्टी) ही एक स्वायत्त संस्था असून तिचे कार्य केवळ प्रशिक्षणापुरते मर्यादित नाही. स्पर्धा परीक्षा पूर्व प्रशिक्षण, अर्थसहाय्य, कौशल्य विकास प्रशिक्षण, JEE-NEET प्रशिक्षण, शेती व उद्योजकता विकास प्रशिक्षण यामुळे विद्यार्थ्यांच्या सर्वांगीण विकासाचा भक्कम पाया येथे घातला जात आहे. या उपक्रमांमुळे विद्यार्थ्यांच्या शैक्षणिक गुणवत्तेत वाढ झाली आहेच, पण त्यांच्या आत्मविश्वासात आणि ध्येयवृत्तीमध्येही नवी ऊर्जा निर्माण झाली आहे. यूपीएससी, एमपीएससी, एसएससी, आयबीपीएस, यूजीसी-नेट, एमबीए, मिलिटरी अशा विविध स्पर्धा परीक्षांमध्ये राज्यातील हजारो विद्यार्थी ‘वनार्टी’च्या मार्गदर्शनाखाली उल्लेखनीय यश संपादन करत आहेत. कौशल्य विकासाच्या विविध उपक्रमांमुळे विद्यार्थ्यांची रोजगारक्षमता वाढून स्वावलंबनाचा मार्ग अधिक सुकर होत आहे. महानायक वसंतराव नाईक यांच्या दूरदृष्टीपूर्ण विचारांचा प्रभाव ‘वनार्टी’च्या कार्यातून स्पष्टपणे जाणवतो. ग्रामीण आणि वंचित घटकांना शिक्षणाच्या बळावर सक्षम बनविणे हीच त्यांची खरी सामाजिक बांधिलकी होती. त्याच विचारांना प्रेरणास्थानी ठेवून ‘वनार्टी’ आज शिक्षण, संशोधन आणि कौशल्यविकासाच्या माध्यमातून समाजपरिवर्तनाची नवी दिशा घडवत आहे. ज्ञान हेच खरे सामर्थ्य आहे आणि शिक्षण हेच परिवर्तनाचे प्रभावी साधन आहे, या ठाम विश्वासाने ‘वनार्टी’ आज बहुजन समाजासाठी प्रेरणेचा भक्कम आधार बनली आहे. समता, संधी आणि सशक्त भविष्याचा मार्ग उजळवत आत्मनिर्भर, सुजाण आणि प्रगत महाराष्ट्र घडविण्यात ‘वनार्टी’चे योगदान नक्कीच महत्त्वपूर्ण आणि अभिमानास्पद आहे.
प्रस्तावना
वसंतराव नाईक संशोधन व प्रशिक्षण संस्था, नागपूर (VANARTI)
महाराष्ट्राच्या प्रगतीच्या वाटचालीत ग्रामीण भाग, शेतकरी, कष्टकरी आणि बहुजन समाजाच्या उन्नतीसाठी ज्यांनी आपले संपूर्ण आयुष्य समर्पित केले, त्या दूरदर्शी नेतृत्वाचे नाव म्हणजे महानायक वसंतराव नाईक. शिक्षण, स्वाभिमान आणि आत्मनिर्भरतेच्या बळावर समाजपरिवर्तन साध्य होऊ शकते, हा त्यांचा दृढ विश्वास होता. वंचित घटकांना समान संधी उपलब्ध झाल्यासच खऱ्या अर्थाने समताधिष्ठित समाजव्यवस्था निर्माण होऊ शकते, ही त्यांची विचारधारा आजही प्रेरणादायी आणि मार्गदर्शक ठरते.
ज्ञानाचा प्रकाश हा सामाजिक समता, आर्थिक स्वावलंबन आणि बौद्धिक सबलीकरणाचा भक्कम पाया घडवतो. समाजातील वंचित, उपेक्षित आणि मागास घटकांना प्रगतीच्या मुख्य प्रवाहात आणण्याचे सामर्थ्य शिक्षणात दडलेले आहे. हाच परिवर्तनाचा दीप प्रज्वलित करण्यासाठी महाराष्ट्र शासनाचा इतर मागास व बहुजन कल्याण विभाग सातत्याने विविध उपक्रम राबवत आहे. या प्रेरणेतून स्थापन झालेली वसंतराव नाईक संशोधन व प्रशिक्षण संस्था, नागपूर (VANARTI) ही संस्था प्रशिक्षण, संशोधन आणि कौशल्य विकासाच्या माध्यमातून सामाजिक न्याय व सक्षमीकरणाची नवी दिशा घडवत आहे. दिनांक ८ ऑक्टोबर २०२४ रोजी शासन निर्णयान्वये स्थापन झालेली ही संस्था कंपनी कायदा २०१३ अंतर्गत नियम ८ अन्वये नोंदणीकृत स्वायत्त संस्था असून ही संस्था गोर बंजारा जमातीसह विमुक्त जाती (VJ-A), भटक्या जमाती (NT-B, NT-C, NT-D) नॉन-क्रिमीलेअर प्रवर्गातील घटकांच्या सर्वांगीण विकासासाठी कटिबद्ध आहे.
शिक्षण हे परिवर्तनाचे प्रभावी साधन आहे, या विश्वासातून संस्था स्पर्धा परीक्षा प्रशिक्षण, संशोधन, धोरणात्मक मार्गदर्शन, कौशल्य विकास आणि शेती उद्योजकता प्रोत्साहन यांसारखे बहुआयामी उपक्रम राबवत आहे. ‘वनार्टी’ ही केवळ प्रशिक्षण देणारी संस्था नसून सामाजिक परिवर्तनाची सशक्त चळवळ आहे. ज्ञानाच्या प्रकाशातून आत्मविश्वास जागवून, संधींची दारे खुली करून आणि समतेच्या मूल्यांना बळ देऊन समाजातील वंचित घटकांना मुख्य प्रवाहात आणणे हेच संस्थेचे ध्येय आहे. महानायक वसंतराव नाईक यांच्या विचारांचा वारसा जपत, आत्मनिर्भर, सुजाण आणि प्रगत महाराष्ट्र घडविण्याच्या संकल्पाने ‘वनार्टी’ आज विमुक्त जाती–भटक्या जमाती (VJNT) समाजासाठी आशेचा दीप आणि विश्वासाचा भक्कम आधार ठरत आहे.
गैलरी
